سالهاست که دفع زباله های بیمارستانی به یکی از مسائل بحث برانگیز بین سازمان محیط زیست، وزارت بهداشت، بیمارستان ها و شهرداری تبدیل شده است.
چندی پیش کمیته ملی پسماند با حضور محمد جواد محمدی زاده، رئیس سازمان محیط زیست و معاون رئیس جمهوری برگزار شد. آقای محمدی زاده در این جلسه از ضرب الاجلی یک هفته ای برای تهیه گزارشی از وضع زباله های بیمارستانی خبر داد.
به جز آلودگی حاصل از وسایل نقلیه و کارخانه های صنعتی در تهران، مساله زباله های بیمارستانی نیز از دیگر مواردی است که مدام دوستداران محیط زیست نسبت به آن و مضراتش هشدار می دهند.
فرخ مستوفی کارشناس محیط زیست، در گفت و گو با بخش فارسی رادیو بی بی سی، مساله زباله های بیمارستانی را یکی از حادترین مسائل محیط زیست شهری در ایران می داند.
او در همین رابطه می گوید: "خطری که بیمارستان ها دارند این است که اکثر آنها زباله های اتاق عمل را با زباله های دیگر مخلوط می کنند. کسانی هم که این زباله ها را جمع آوری می کنند بدون اطلاع از محتویاتش، آنها را در اختیار ماموران شهرداری می گذارند."
آقای مستوفی افزود: "اکثر این زباله ها پر از سرنگ ها و مواد آلوده است و سگ ها و گربه ها به راحتی می توانند این زباله ها را باز کنند. تا جایی که ما می دانیم تنها دو تا سه بیمارستان در تهران زباله سوز دارند. شرایط این زباله سوزها به شکلی است که جلوی دود را هم می گیرد و مجهز به فیلتر است."
ضرب الاجل هایی که پی در پی می گذرد
ناصر کرمی کارشناس مسائل شهری و محیط زیست نیز دفع زباله های بیمارستانی تهران را از معضلات جدی محیط زیست در 15 سال گذشته می داند.
آقای کرمی معتقد است برای حل این مشکلات تمام بیمارستان ها باید به دستگاه های زباله سوز مجهز باشند تا زباله ها به طور کامل در محل بیمارستان نابود شود.
او همچنین گفت: "کمتر از ده درصد بیمارستان ها چنین دستگاهی را دارند. قرار بر این بود که اگر نمی توانند چنین دستگاهی را نصب کنند، دست کم زباله بیمارستان ها جداگانه جمع آوری، بسته بندی و دفع شود و با دیگر زباله های شهری مخلوط نشود."
آقای کرمی افزود: "متاسفانه این طرح هم اجرا نشد و زباله های خیلی خطرناک عفونی که می تواند گسترش محیطی بدی داشته باشد، هم اکنون مانند زباله میوه فروشی ها و خانه ها توسط همان ماشین ها جمع آوری می شود."
او همچنین گفت: "این مساله خطرناک است. قانونا ضرب الاجل هایی وجود داشته که مرتب هم دوره اش سر آمده و دوباره تمدید شده و هیچکدام هم اجرا نشده است."
ملک احمدی، نماینده وزارت بهداشت، در جلسه کمیته پسماند از معاون رئیس جمهوری خواست که سازمان محیط زیست از شکایات خود درباره تعدادی از بیمارستان ها که به دلیل تولید آلودگی و نداشتن سیستم تصفیه فاضلاب مشکلاتی را ایجاد کرده اند، صرف نظر کند و اجازه داده شود تا این بیمارستان ها تا دو سال آینده فعالیت کرده و در اسرع وقت نسبت به حل مشکلاتشان اقدام کنند.
ناصر کرمی در این رابطه گفت: "اگر قرار باشد به شکایت سازمان حفاظت محیط زیست یا به شکایتی که شهرداری تهران در این مورد دارد رسیدگی شود، بخش قابل توجهی از بیمارستان های تهران باید تعطیل شود که حتی دستور تعطیلی تعدادی از این بیمارستان ها هم سال گذشته توسط دادگاه صادر شد."
او افزود: "این تعطیلی حتی شامل چند بیمارستان بزرگ، مدرن و جدید که بستری شدن در آنها هزینه های گزافی دارد هم می شد. بیمارستانهایی که نام آنها شاید برای بسیاری تعجب برانگیز باشد. ولی در حال حاضر تهران آمادگی این کار را ندارد."
آقای کرمی همچنین گفت: "اگر بخواهند به شکایت سازمان محیط زیست رسیدگی کنند بخش عمده بیمارستان ها، حتی بیمارستان های نوساز و دارای تجهیزات، صرفا به این علت که نمی توانند زباله هایشان را به شکل استاندارد دفع کنند باید تعطیل شوند."
اختلاف
ناصر کرمی به اختلافات بین شهرداری تهران و وزارت بهداشت اشاره می کند و می گوید که شهرداری تهران معتقد است بیمارستان باید زباله هایشان را در محل خود دفع کند و اگر قرار است جداگانه دفع شوند، هزینه اش را باید وزارت بهداشت و یا بیمارستان ها پرداخت کنند و نباید این هزینه ها به دوش شهرداری بیفتد.
دفع زباله بیمارستان ها در حال حاضر به عهده شهرداری است و وزارت بهداشت هم می گوید بودجه لازم برای این کار را ندارد.
آقای کرمی گفت: "هر بیمارستانی باید فضایی را برای نصب دستگاهی در نظر بگیرد و هزینه قابل توجهی هم باید به خود دستگاه اختصاص دهد، اما بیمارستان ها می گویند از نظر اقتصادی آمادگی این کار را ندارند."
این در حالی است که به گفته آقای کرمی، هزینه نصب این دستگاه ها به نسبت هزینه ساخت یک بیمارستان مبلغ زیادی نیست: "فکر می کنم قبلا این رقم را دو تا سه درصد کل هزینه ها اعلام کرده بودند."
ناصر کرمی همچنین گفت: "درخواست نماینده وزارت بهداشت مبنی بر پس گیری شکایت سازمان محیط زیست در سال های گذشته چند بار تکرار شده و عقب افتادن ضرب الاجل ها باعث ادامه پیدا کردن این مشکل شده است. باید یک بار برای همیشه سازمان محیط زیست قاطعانه از وزارت بهداشت، سیستم صحیح دفع زباله بیمارستان ها را مطالبه کند."
مسائل 'حاد'
از سوی دیگر فرخ مستوفی درباره راه حل دفع زباله های بیمارستانی می گوید: "راه حل اش بسیار ساده است. گذاشتن زباله سوزهایی که به هر حال استاندارد هستند و بیمارستان های اکثر کشورهای جهان به این دستگاه ها مجهز هستند و زباله هایشان را نابود می کنند."
او افزود: "ولی در ایران اعمال راه حل ها مشکل دارد. بیمارستان ها قوی هستند و چون مسائل پزشکی حاد است حاضر نمی شوند زیر بار بروند. از سوی دیگر پزشکان هم به دلیل ارتباطات قوی که در سیستم دارند، به خصوص پزشکانی که صاحب بیمارستان هستند، از اعمال نظر سازمان محیط زیست در رابطه با این مساله جلوگیری می کنند."
هر چند همیشه نسبت به زباله بیمارستانی تاکید بشتری می شود، اما نه تنها بیمارستانها که درمانگاه ها، مطب پزشکان، کلینک ها، مراکز تحقیقاتی پزشکی و داروخانه ها همگی از منابع تولید مواد زاید شهری هستند.
در سالهای گذشته کارشناسان محیط زیست بارها و بارها از دفع زباله های بیمارستانی ابراز نگرانی کرده و بر این باورند که سامان دهی و مدیریت تولید، ذخیره و محل جمع آوری، حمل و نقل و دفع این نوع زباله ها باید جدا از دیگر زباله های شهری صورت گیرد. آنها همچنین می گویند وزارت بهداشت و شهرداری ها فارغ از هر اختلافی باید در رابطه با دفع زباله های بیمارستانی به تصمیم گیری جدی برسند.